પશ્ચિમ બંગાળના રાજકીય ઇતિહાસમાં એક અભૂતપૂર્વ અને ક્રાંતિકારી પરિવર્તન આવ્યું છે. દાયકાઓ સુધી બંગાળની સત્તા પર અજેય મનાતા મમતા બેનર્જીના મજબૂત કિલ્લાને ભારતીય જનતા પાર્ટીએ ધ્વસ્ત કરી નાખ્યો છે. વર્ષ 2021ની ચૂંટણીમાં જે મમતા બેનર્જીએ પ્રચંડ બહુમતી સાથે બંગાળ જીત્યું હતું તે જ મમતા દીદીની પાર્ટી 2026માં માત્ર 81 બેઠકો પર કેમ સમેટાઈ ગઈ તે અત્યારે સમગ્ર દેશમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. બંગાળની કુલ 294 બેઠકો પૈકી 293 બેઠકોના પરિણામોએ ભારતીય રાજનીતિના સમીકરણો બદલી નાખ્યા છે. આ ચૂંટણીમાં ભાજપે 206 બેઠકો મેળવીને સ્પષ્ટ બહુમતી સાથે પહેલીવાર રાજ્યમાં સરકાર બનાવવાનો માર્ગ મોકળો કર્યો છે.

આ ચૂંટણીનો સૌથી મોટો અને ચોંકાવનારો ઉલટફેર ભવાનીપુર બેઠક પર જોવા મળ્યો છે. આ બેઠક પર શુભેન્દુ અધિકારીએ ફરી એકવાર મમતા બેનર્જીને પરાજયનો સ્વાદ ચખાડ્યો છે. વર્ષ 2021ની તુલનામાં મમતા બેનર્જીની તૃણમૂલ કોંગ્રેસને 134 બેઠકોનું ભારે નુકસાન વેઠવું પડ્યું છે. બીજી તરફ ભાજપે પોતાના ગ્રાઉન્ડ લેવલના મેનેજમેન્ટ અને સચોટ રણનીતિથી બંગાળી હૃદય જીતવામાં સફળતા મેળવી છે. રાજકીય પંડિતોના મતે આ ચૂંટણીમાં એસઆઈઆર એટલે કે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન ભાજપ માટે સૌથી મોટું હથિયાર સાબિત થયું છે. ભવાનીપુર બેઠક પરથી અંદાજે 47,000 થી 51,000 જેટલા મતદારોના નામ કપાતા મમતા બેનર્જીની વોટ બેન્કમાં મોટું ગાબડું પડ્યું હતું. આ ટેકનિકલ અને રણનીતિ પૂર્વકના ફેરફારના પરિણામે શુભેન્દુ અધિકારીએ મમતા બેનર્જીને 15,114 મતોથી પરાજિત કર્યા છે. આ જીતે સાબિત કરી દીધું છે કે ભાજપનું બૂથ લેવલનું ચક્રવ્યૂહ મમતાના ગઢને તોડવામાં સંપૂર્ણ સફળ રહ્યું છે.

રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે મમતા બેનર્જીની આ હાર પાછળ માત્ર એક કારણ નથી પરંતુ અનેક પરિબળોનો સંગમ જવાબદાર છે. ભવાનીપુરમાં થયેલું સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન તૃણમૂલ કોંગ્રેસ માટે ઘાતક સાબિત થયું કારણ કે તેનાથી તેમના હજારો કોર વોટર્સ યાદીમાંથી બહાર થઈ ગયા હતા. આ ઉપરાંત આરજી કર મેડિકલ કોલેજની દુર્ઘટનાએ પણ રાજ્યના લોકોમાં ભારે રોષ જગાવ્યો હતો. આ ઘટનાએ મમતા બેનર્જીની મહિલાઓના મજબૂત નેતા તરીકેની છબીને મોટો ફટકો માર્યો હતો. રાજ્યમાં 15 વર્ષના લાંબા શાસન પછી જન્મેલી એન્ટી ઇન્કમ્બન્સી એટલે કે સત્તા વિરોધી લહેર અને સતત વધી રહેલા ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપોએ મધ્યમ વર્ગને સરકારથી દૂર કરી દીધો હતો. જનતામાં પ્રવર્તી રહેલા ભ્રષ્ટાચાર અને કટ મની સંસ્કૃતિ વિરુદ્ધના આક્રોશને ભાજપે યોગ્ય રીતે ઓળખી લીધો હતો. ભાજપે આ જ નારાજગીનો ફાયદો ઉઠાવીને શુભેન્દુ અધિકારી જેવા મજબૂત ચહેરાને મેદાનમાં ઉતાર્યા અને મમતા બેનર્જીને તેમના જ ગઢમાં પરાસ્ત કર્યા.

ADVERTISEMENT

બંગાળના આ પરિણામોએ રાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતીય જનતા પાર્ટીનું કદ અને પ્રભાવ વધાર્યા છે. મમતા બેનર્જી માટે આ પરાજય માત્ર એક બેઠકની હાર નથી પરંતુ તે પશ્ચિમ બંગાળમાં તૃણમૂલ કોંગ્રેસના વર્ચસ્વના અંતની શરૂઆત હોવાનું મનાય છે. હવે રાજ્યની નજર 21 મેના રોજ ફાલતા બેઠક પર થનારા મતદાન પર છે. આ બેઠકનું પરિણામ 24 મેના રોજ આવશે જે ભાજપના વિજય રથને આખરી ઓપ આપશે. બંગાળમાં 15 વર્ષના મમતા શાસનનો અંત આવતા હવે રાજ્યમાં રાજકીય ગરમાવો ચરમસીમાએ છે. જનતાએ ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ અને સુરક્ષાના મુદ્દે ભાજપ પર જે ભરોસો મૂક્યો છે તેને પૂર્ણ કરવો એ નવી સરકાર માટે મોટો પડકાર રહેશે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ભારતીય જનતા પાર્ટી બંગાળમાં શાસનની કેવી નવી શરૂઆત કરે છે અને દીદીના ગઢમાં કેવો વિકાસ લાવે છે. પશ્ચિમ બંગાળની આ ચૂંટણી ભારતીય લોકશાહીના ઇતિહાસમાં એક મોટા પરિવર્તન તરીકે હંમેશા યાદ રાખવામાં આવશે.
મમતા બેનર્જીએ રાજીનામું ન આપવાનો અને ચૂંટણી પરિણામોને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરતા હવે રાજ્યમાં રાજકીય અને કાનૂની સ્તરે નીચે મુજબની ગતિવિધિઓ થઈ શકે છે:

નવી સરકારની રચનાની પ્રક્રિયા: નિયમ અને પ્રક્રિયા મુજબ, મમતા બેનર્જીએ મુખ્યમંત્રી પદેથી રાજીનામું આપવાનું હોય છે અને નવી સરકારની શપથવિધિ ન થાય ત્યાં સુધી કેરટેકર (કામચલાઉ) તરીકે ચાલુ રહેવાનું હોય છે

જોકે, તેઓ મુખ્યમંત્રી પદેથી રાજીનામું ન આપવાના પોતાના આ વલણ પર ટકી રહેવા માટે મુશ્કેલીનો સામનો કરી શકે છે

વર્તમાન વિધાનસભાનો કાર્યકાળ 6 મેના રોજ પૂરો થઈ રહ્યો છે

ભાજપ સરકાર બનાવવાનો દાવો કરશે: બહુમતી પક્ષ તરીકે હવે ભાજપ સરકાર બનાવવા માટે દાવો રજૂ કરશે, ત્યારબાદ રાજ્યપાલ તેમના નેતાને શપથ લેવા માટે આમંત્રણ આપશે

નવી સરકારનો શપથગ્રહણ સમારોહ 9 મેના રોજ (રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની જન્મજયંતિ) યોજાય તેવી સંભાવના છે

TMC ની કાનૂની લડત: મમતા બેનર્જી અને તેમની પાર્ટી (TMC) હવે બહુપક્ષીય રાજકીય અને કાનૂની લડત લડવાના સંકેત આપી રહી છે

TMC કલકત્તા હાઈકોર્ટમાં ચૂંટણી પિટિશન દાખલ કરવા જેવા કાનૂની વિકલ્પો શોધી શકે છે

આ ઉપરાંત, સ્પેસિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદીમાંથી નામો કમી કરવાના મુદ્દાને પડકારતી સામૂહિક અરજી સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ થઈ શકે છે

રાજકીય એકત્રીકરણ અને INDIA બ્લોકનો સાથ: મમતા બેનર્જીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમનો ટાર્ગેટ હવે INDIA ગઠબંધનને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે અને તેઓ જમીની સ્તર પર વ્યાપક રાજકીય એકત્રીકરણ (Political mobilisation) કરશે

વિપક્ષી ગઠબંધનના ઘણા નેતાઓએ તેમને સમર્થન આપ્યું છે અને અખિલેશ યાદવ સહિતના નેતાઓ તેમની મુલાકાત લે તેવી અપેક્ષા છે

તપાસ સમિતિની રચના: ચૂંટણી પછીની હિંસાથી પ્રભાવિત વિસ્તારોની મુલાકાત લેવા અને તપાસ કરવા માટે TMC દ્વારા ૧૦ સભ્યોની ફેક્ટ-ફાઇન્ડિંગ કમિટી (તપાસ સમિતિ) ની રચના કરવામાં આવશે

અન્ય એક દલીલ મુજબ, TMC સાંસદ કલ્યાણ બેનર્જીએ જણાવ્યું છે કે છેલ્લા ૩ મહિનાથી રાજ્યમાં આદર્શ આચારસંહિતા (MCC) લાગુ હોવાથી વહીવટ મુખ્ય સચિવ (Chief Secretary) ચલાવી રહ્યા હતા અને મમતા બેનર્જી મુખ્યમંત્રી તરીકે કામ નહોતા કરી રહ્યા, તેથી રાજીનામું આપવાનો કોઈ પ્રશ્ન જ ઊભો થતો નથી